Bức ảnh

Nghệ thuật luôn có chỗ trên những nóc đỉnh cảm xúc, dù đó là hạnh phúc hay nỗi đau.

***

         Đó là bức ảnh bán khoả thân của một phụ nữ trạc ngoại tứ tuần, được chụp theo trào lưu “tự sướng” trong không gian chật chội của một phòng tắm nhỏ, lổn nhổn khăn khố đủ màu, rất đặc trưng cho kiểu nhà tắm nhõn vài mét vuông nhưng kiêm đủ chức năng phòng vệ sinh chung cho cả gia đình ở các đô thị lớn của Việt Nam. Qua làn nước mờ dội từ vòi hoa sen xuống đúng ngang phần cổ của người đàn bà trong bức ảnh, Nhan thấy rõ nét mặt đê mê của chị ta khi tự chụp mình trong tư thế riêng tư ấy. Trên khuôn mặt vuông chữ điền đang hơi ngửa ra phía sau, đôi mắt lim dim liếc ngang về phía camera, khuôn miệng rộng hé mở cùng với mớ tóc xoã xượi được buộc túm cẩu thả của chị khiến Nhan thậm chí có thể hình dung được điều gì đang diễn ra ở phần thân dưới của chị, nơi cú máy cắt ngang không thể hiện. Làn nước chảy thành dòng xuống đôi núm vú tím sẫm đang cương lên trên hai bầu vú đã trễ xuống vì tuổi tác của người đàn bà trong bức hình khiến Nhan cảm thấy nhột nhạt và ớn lạnh. Bức ảnh người đàn bà bán khoả thân đã dễ dàng đẩy Nhan đến vùng giới hạn cảm giác riêng tư, thứ cảm giác mà Nhan chỉ thích thưởng thức cùng với anh - người đàn ông cô yêu nửa năm ròng trong bí mật. Nhan nghẹn ngào khi chạm phải cảm giác mơn trớn gợi dục ấy từ người đàn bà xa lạ trong bức hình. Và cô cay đắng nhận ra rằng, những thiêng liêng thần thánh của thứ ái tình cô thêu dệt nên với anh chỉ là điều huyễn tưởng. Cặp môi mỏng hé mở của chị ta như đang cười nhạo Nhan, cơ thể loã lồ của chị ta đã thô bạo xâm chiếm cõi cảm giác riêng tư mà Nhan đã ấp iu cùng anh. Nhan rã rời, vứt cái điện thoại cùng hình ảnh người đàn bà khoả thân xa lạ xuống nền nhà, mặc tiếng chuông điện thoại đổ dồn và màn hình nhấp nháy tên anh. Mấy phút trước đó, không hiểu ma xui quỷ khiến gì mà anh lỡ tay gửi bức hình ấy cho Nhan.

         Từ hôm nhận được bức ảnh, Nhan đóng cửa ngồi lì trong căn hộ trên tầng áp mái của một chung cư nhỏ ở ngoại ô New York, bất chấp rằng việc đi ra đường, lang thang khắp hang cùng ngõ hẻm là đời sống của cô, nghề nghiệp và đam mê của cô - một nhiếp ảnh gia mới vào nghề. Cô ngồi trân trân hàng giờ đồng hồ, chỉ để nhìn vào bức ảnh người đàn bà bán khoả thân xa lạ. Giờ thì cô biết, đó là một trong số những tình nhân của anh. Câu chuyện tình lãng mạn của hai người xa xứ cô đơn ở hai bờ Tây - Đông nước Mỹ mà Nhan tưởng lầm mình là nhân vật chính bỗng nhiên biến thành một bi hài kịch với một nhân vật lẽ ra không có vai bỗng nhảy xổ bất thình lình ra sân khấu không báo trước. Và Nhan ngậm ngùi nhận ra, trong vở bi hài kịch ấy, cô không còn là nhân vật chính nữa. Người đàn bà khoả thân trong bức ảnh với những biểu cảm mạnh mẽ trong tư thế riêng tư và kiêu hãnh bởi hành động “tự sướng” kia mới là nhân vật chính. Nhan tắt điện thoại, từ chối nghe mọi lời giải thích từ anh, chỉ để ngồi nhìn chằm chằm vào nhân vật chính bất ngờ nhảy xổ vào câu chuyện tình của cô.

Nét mặt vừa đê mê trong cơn khoái cảm, vừa kiêu hãnh tự ngắm mình trong chiếc điện thoại để chớp lấy một bức hình “tự sướng” của chị bóp nghẹt tim Nhan, vì cô biết tất cả những biểu cảm riêng tư của người đàn bà trong bức ảnh chỉ nhắm đến một người, dành riêng cho một người - chính là người đàn ông Nhan đã tưởng đâu là của riêng mình. Nhan bật khóc tức tưởi, mắt vẫn không rời bức ảnh, như thể cô đang muốn đọ sức với ánh mắt liếc ngang của người đàn bà xa lạ. Ánh nhìn ấy vừa khoan sâu vào tâm can Nhan bao nỗi chua xót, bẽ bàng vừa như có ma thuật khiến cô không thể cưỡng lại được. Cứ thế, Nhan ngồi bất động nhìn chằm chặp vào đôi mắt lim dim của người đàn bà ấy như bị thôi miên, cảm thấy toàn thân bị đóng đinh buốt nhức. Ngồi chăm chắm nguyên một tư thế ấy cho đến khi kiệt sức, Nhan đổ gục xuống bàn nức nở.

Khóc cạn nước mắt, Nhan lại dấn thân vào cuộc hành xác cô độc của riêng mình. Giờ thì cô hiểu ra, gặm nhấm đau thương cũng là một cái thú, có thể đem đến niềm thống khoái tột cùng. Nhan đặt bức ảnh người đàn bà khoả thân trước mặt, buộc đôi mắt mệt mỏi phải nhìn thẳng vào đó như một sự thử thách với cảm xúc và tinh thần của chính mình. Nhan nhìn sâu vào mắt chị ta bằng một cái nhìn kiên nghị đương đầu. Và cô bắt đầu thấy tội nghiệp cho chị ta. Khi người đàn bà ấy phơi bày da thịt mình ra trước camera một cách đầy hãnh diện, chắc chị ta không nghĩ gì đến những cơ thịt đã lỏng lẻo không mấy hấp dẫn của chính mình. Khi chị ta lim dim mắt mơ màng trong cơn say tình ái, chắc chị ta không tưởng tượng được rằng, người tình trong mộng của chị đang ấp ôm mộng tưởng với một cô tình nhân trẻ trung nóng bỏng khác. Khi chị ta gửi bức hình riêng tư với cả trời yêu đương mặn nồng này cho người tình, chắc chị ta không bao giờ có thể hình dung được, nó lại lọt đến tay người khác. Xót xa thay cho người đàn bà ấy. Xót xa thay cho Nhan. Bức ảnh người đàn bà khoả thân trong phòng tắm đã đẩy Nhan vào một vùng tăm tối lầy lội của biết bao nhiêu cảm xúc hỗn mang. Cảm xúc nào rồi cũng thành vết cứa thương đau trong tâm hồn cô. Nhan bê bết tuyệt vọng trong cuộc đối đầu với người đàn bà khoả thân xa lạ ấy. Cô tự hành xác suốt ngày này qua ngày khác bằng việc ngồi bất động dán mắt vào bức ảnh nhiều giờ đồng hồ liên tục. Chiếc máy ảnh - vật bất li thân của Nhan đã bị thế thân bởi chiếc điện thoại, trong đó có bức ảnh của người đàn bà khoả thân.

***

 Đó là một người đàn bà đẹp, nói chính xác ra thì chắc đã từng rất đẹp. Những dấu vết thời gian trên khuôn mặt đã mất đi vẻ thanh thoát và trên cơ thể bắt đầu xổ ra của một phụ nữ ngoại tứ tuần vẫn không làm tàn phai nổi nhan sắc của chị. Dường như, cái tư thế đặc biệt riêng tư và những biểu cảm nhục dục trên gương mặt người đàn bà ấy càng khiến chị có một vẻ cuốn hút đặc biệt. Nhìn đôi vai và cái cổ lớn vâm váp của chị, Nhan hình dung rằng, chị là một người cao lớn. Vệt da nâu do ăn nắng hình chữ V quanh cổ của chị khiến Nhan tưởng tượng rằng, chị ta hay mặc áo cổ Đức, cởi hai khuy áo đầu tiên. Sau những cơn choáng váng đầu tiên, Nhan cố gắng tự trấn tĩnh mình bằng cách ngắm bức ảnh người đàn bà bán khoả thân xa lạ như ngắm một tác phẩm nghệ thuật nhiếp ảnh. Cô vận dụng hết mọi kĩ năng nhiếp ảnh chuyên nghiệp đã học được để lái trí óc mình vào một hướng khác, an toàn hơn cho cảm xúc của chính cô. Nhan bám víu vào những kiến thức về bố cục, ánh sáng, màu sắc, bối cảnh, chiều sâu... trong nghệ thuật nhiếp ảnh để ngắm bức hình, và càng ngắm, cô càng thấy nó đẹp.

Không gian phòng tắm hẹp và màu sắc sặc sỡ của mấy chiếc khăn cùng quần áo phía sau lưng người đàn bà tạo nên một cảm giác ấm cúng rất đời thường. Cánh cửa hẹp sơn trắng với tấm kính mờ vân hoa của phòng tắm bị cắt ngang vì góc máy hẹp có vẻ khiến cho bố cục bức hình trở nên lộn xộn. Phía góc phải tấm ảnh, một phần bồn rửa mặt nhô ra chiếm lấy diện tích chật chội của khuôn hình. Giữa tất cả những lổn nhổn đồ đạc, trong cái không gian chật hẹp mà bức ảnh mô tả, nổi bật lên hình ảnh người đàn bà trần truồng đang giơ cánh tay phải tự chụp hình mình dưới làn nước của vòi hoa sen. Có chị, bố cục bức ảnh trở nên hoàn hảo. Người đàn bà ấy kết nối và thổi hồn vào những vật dụng đời thường trong bức ảnh, khiến chúng không còn lộn xộn vô thức mà trở thành một cái phông rất sống động cho hình ảnh của chị. Không gian chật hẹp của phòng tắm với sự chen chúc của đủ loại đồ đạc cũng trở nên rộng mở khác thường bởi tinh thần tự do và tư thế kiêu hãnh của người đàn bà.

Bỏ qua thực tế rằng cơ thể đã bắt đầu xồ xề, làn da và khuôn mặt đã lộ rõ vẻ mệt mỏi của thời gian, bầu vú cũng đã trễ tràng vì tuổi tác, người đàn bà trong bức ảnh với cái cổ hất cao, mái tóc ướt nhẹp buộc túm sơ sài hơi ngửa về phía sau, nét mặt say sưa chìm đắm trong những biểu cảm riêng tư của chị toát lộ một niềm hãnh diện hồn nhiên khôn tả. Chị đang yêu và chị đang vô cùng hạnh phúc và mãn nguyện với tình yêu ấy. Trong tinh thần đó, người đàn bà khoả thân xa lạ đã giải phóng không gian của bức hình một cách ngoạn mục.

Nhan tự hỏi: vì sao một bức hình “tự sướng” được chụp một cách cẩu thả trong một không gian cẩu thả, với một cái camera tạm bợ lại có thể hoàn hảo đến vậy? Tại sao sau bao nhiêu ngày tháng cầm máy ảnh chuyên nghiệp, với ti tỉ kiến thức về nhiếp ảnh trong đầu, Nhan chưa bao giờ chụp được một bức ảnh có hồn đến thế? Có lẽ nào vì cô chưa bao giờ đạt đến được cái tinh thần tự do tuyệt đối như người đàn bà ấy? Thứ tự do bất chấp thời gian, tuổi tác, khoảng cách, thứ tự do chắc chỉ những người biết yêu thực sự mới có được. Lẽ nào, Nhan chưa thực sự biết yêu?

Trước khi dấn thân vào cuộc tình điên rồ lãng mạn với anh - người ở cách xa cô sáu giờ bay và 3 múi giờ khác biệt, Nhan đã từng yêu vài ba người. Tình yêu nào cũng đẹp và hoàn hảo ngay cả khi kết thúc. Nhưng cho đến khi biết anh và buông mình vào tình yêu nồng cháy của anh, Nhan mới biết đến một sự thật rằng, hoá ra sự không hoàn hảo lại dễ dàng dẫn con người ta đi đến tận cùng cảm giác yêu đương hơn cả sự hoàn hảo. Nhan chưa từng gặp anh - đó là điều không hoàn hảo mà trước đây Nhan không bao giờ chấp nhận khi bước vào chuyện ái tình. Nhưng anh thú vị và nồng nàn đến nỗi chỉ nói chuyện qua điện thoại với anh thôi cũng đủ khiến Nhan không cưỡng lại được việc phá bỏ những quy tắc hoàn hảo cô tự đặt ra cho mình. Nhan đã yêu anh bằng những nỗi lo sợ mơ hồ, bằng những chống chếnh của một kẻ chỉ biết sống bằng những quy tắc mà giờ lại bị rơi vào vùng bất quy tắc. Thứ men say ái tình chuếnh choáng mà anh trao cho cô dường như cũng chẳng thể nào khiến Nhan bứt hoàn toàn ra khỏi những ràng buộc lễ nghi, phép tắc mà cô đã được răn dạy từ bé. Có lẽ, anh đã thất vọng vì thứ ái tình rón rén ngại ngùng của Nhan. Có lẽ, vì thế, anh cần người đàn bà ấy - một người yêu anh hết mình, liều quên tuổi tác, giới hạn, thời gian...

Nhan đã hoàn toàn bị khuất phục trước bức ảnh người đàn bà khoả thân xa lạ ấy. Cô biết, cô sẽ chẳng bao giờ đạt đến được cái thứ tinh thần tự do tuyệt đối của chị ta vì những mắc mớ của hàng trăm quy tắc cô đã tự đặt ra cho mình ngay từ thuở mới lớn, dưới sự trui rèn nghiêm khắc của gia đình. Cô đau đớn nghĩ đến những ngày tháng yêu đương nồng nhiệt với anh, với những xúc động mà cô nghĩ đã giúp cô thăng hoa trong những bức hình lứa đôi cô chọn chụp ngẫu nhiên trên đường phố. Hoá ra, cô đã lầm. Tình yêu của cô chẳng lớn lao như cô tưởng, và tình yêu của anh dành cho cô hoá ra cũng chỉ là một thứ tình chia chác của một gã đàn ông tham lam. Một lần nữa, Nhan lại đổ gục xuống bàn thổn thức, bên ngọn đèn chong suốt đêm. Mặt trời đang lên ngoài kia, gọi dậy những náo động đời thường. Nhưng trong căn hộ bé nhỏ của Nhan, phiền muộn và tuyệt vọng phủ lấp cô trong thứ bóng tối quánh đặc đáng sợ mà không tia sáng mặt trời nào xua tan nổi.

Những nỗ lực vượt thoát khỏi những cảm xúc riêng tư của Nhan dường như vô hiệu, vì khi cô đi đến tận cùng của mọi phân tích đánh giá về nghệ thuật nhiếp ảnh, cô lại đụng độ phải một sự thật hiển nhiên, rằng: người đàn bà trong bức hình ấy là một người đáng yêu và biết yêu. Chính tình yêu hồn nhiên của chị đã biến một bức ảnh “tự sướng” thành một tác phẩm nghệ thuật mà ngay cả một nhiếp ảnh gia như Nhan cũng thèm thuồng mơ ước. Chị ta mới là nghệ sĩ đích thật. Còn Nhan, bất kể đã mòn gót lang thang khắp nơi chí chốn chỉ để chụp ảnh, bất kể đã dụng công ngắm nghía từng góc máy và đặt bao nhiêu ý đồ vào từng bức hình, hoá ra, cô chỉ là một người tưởng nhầm mình là nghệ sĩ.

Trước niềm hạnh phúc được hiến dâng lộ rõ ngời ngời trên nét mặt người đàn bà trong bức ảnh, Nhan - người mà anh đã từng bao lần gọi một cách tôn thờ là “nữ hoàng trong mộng” lại hoá ra chỉ là một kẻ đáng thương chưa biết thế nào là niềm hạnh phúc dâng hiến. Cô đã yêu anh bằng một thứ ái tình kẻ cả - thứ ái tình của một người nắn nót lo âu. Ngay cả tình yêu mãnh liệt và hoang dại của anh cũng không đủ sức phá tan cái thành quách ngờ vực kiên cố Nhan tự xây nên quanh mình. Giờ thì Nhan hiểu rõ, vì sao anh lại cần có thêm người đàn bà ấy, ngoài Nhan. Giờ thì Nhan hiểu rõ, vì sao cô đã đổ bao nhiêu tâm huyết vào tất cả mọi bức ảnh, đã căn cơ từng góc máy mà vẫn chưa thể có được một tuyệt phẩm nào. Cô đã yêu và sống với đam mê của mình như một nữ tu chứ không phải như một người nghệ sĩ thực thụ. Những vỡ lẽ đắng cay ấy khiến Nhan ngã gục hoàn toàn, sau một tuần trời đương đầu với bức ảnh người đàn bà khoả thân xa lạ.

***

Một sáng tháng bảy oi ả, khu ngoại ô yên tĩnh cách thành phố New York chừng 20 phút đi tàu bỗng náo động khác thường. Rất nhiều xe cảnh sát vây quanh lấy khu căn hộ chung cư nằm cuối đường Curtis. Cư dân trong làng thấy cảnh sát phá cửa một căn hộ sát tầng áp mái, nơi cư trú của một cô gái trẻ dễ mến người Á Châu, vẫn tự xưng là nghệ sĩ nhiếp ảnh tự do. Họ kháo nhau rằng, khi phá khoá căn phòng, chiếc radio nhỏ bên cạnh giường ngủ của cô gái trẻ ấy đang văng vẳng bài hát “If you go away” với giọng hát trầm buồn của Patricia Kaas. Hình như, chiếc radio đã tua đi tua lại bài hát ấy hàng chục nghìn lần cho đến khi người ta tìm thấy nó và xác cô gái trẻ. Cô treo cổ tự vẫn trong phòng tắm. Cảnh sát kinh ngạc nhìn thấy xung quanh xác cô la liệt những bức hình bán khoả thân của chính cô gái, được chụp theo kiểu “tự sướng” bằng điện thoại. Hàng trăm bức hình được chụp cùng một tư thế, thoạt nhìn thì cứ tưởng là bản in hàng loạt của cùng một bức, nhưng nhìn kĩ lại thấy có vô số biểu cảm khác nhau trên nét mặt cô gái. Sau khi đã lục tung toàn bộ căn hộ của cô gái, cảnh sát ghi chú vào hồ sơ: không tìm thấy chiếc điện thoại chụp ảnh tự sướng.

***

Một năm sau, trong buổi triển lãm các tác phẩm nhiếp ảnh mang tên Nhan, do gia đình và bạn bè cô tổ chức để tưởng nhớ đến cô, series ảnh selfie của nữ nhiếp ảnh gia quá cố đã được công bố, gây choáng váng cho công chúng Mỹ. Trong những bức hình ấy, cô gái trẻ tự chụp mình trong tư thế đầu hơi ngửa về phía sau, mắt liếc ngang đau đáu nhìn về phía màn hình điện thoại phía bên tay phải, môi hé mở. Làn nước từ vòi hoa sen tia đúng phần hõm cổ, chạy thành dòng xuống hai bầu vú thanh tân. Sau lưng cô chẳng có gì ngoài bức tường gắn đá men trắng toát lạnh lẽo. Giới nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp đã coi series ấy là một tuyệt tác bởi những biểu cảm tinh tế và thứ cảm xúc cùng cực trong từng bức hình. Trong đôi mắt của nữ nhiếp ảnh gia quá cố xinh đẹp, họ nhìn ra một nỗ lực tuyệt vọng, một khát khao tuyệt vọng, một tình yêu tuyệt vọng. Họ tiếc thương cho một tài năng chỉ phát tiết ngay trước cái chết của mình.

Không ai khác ngoài người đàn ông sống cô độc ở một thành phố nhỏ bên bờ Tây nước Mỹ biết rằng, chủ nhân thực sự, người nghệ sĩ thực sự đã lên ý tưởng cho series ấy là người đàn bà đã hiến dâng tình yêu tuyệt đối cho anh ta trong suốt 5 năm trời, để rồi bị anh ta phản bội vì một cô gái trẻ. Bức ảnh ấy - tác phẩm nghệ thuật hàm chứa bi kịch ấy đã bị phi tang cùng với mối tình vụng trộm của anh ta. Nhan nghiễm nhiên trở thành chủ thể sáng tạo.

Chúa

Đó là một buổi sáng mùa xuân đẹp trời như bao buổi sáng khác ở xứ sở tràn nắng bờ Tây nước Mỹ. Chris làm bữa sáng trước khi ra khỏi nhà, đặt ngay ngắn trên bàn ăn, không quên để kèm một tờ giấy nhắn dưới đáy đĩa, nội dung là gì thì Phương không xem cũng thừa biết. Nếu không phải là “Chúc em một ngày vui, yêu em” thì cũng là “Ở nhà làm bé ngoan đợi anh, yêu em”. Nàng đã biết trước bàn ăn sáng sẽ bày biện thế nào và tờ giấy nhắn màu vàng sẽ xuất hiện những chữ cái nắn nót ra sao ngay từ lúc Chris dịu dàng hôn lên trán nàng chào tạm biệt, trong khi nàng đang ngái ngủ trên giường.

Chris dễ đoán đến nỗi cứ mỗi lần anh đưa tay lên làm dấu Thánh là Phương biết ngay anh định nói với nàng điều gì đó hệ trọng. Lần đó cũng thế, trong bữa tối ấm cúng chỉ có ánh sáng của nến, anh đưa tay làm dấu Thánh ngay gần cuối bữa, và anh tỏ tình. Phương mỉm cười khi nghe câu tỏ tinh run run thốt ra từ môi anh, nhưng khoé miệng nàng không khỏi nhếch lên một bên vì đắc ý rằng nàng đã đọc ra ý đồ của anh từ khi anh đưa tay lên trán làm dấu Thánh. Nhưng nàng đắc ý không được lâu, bởi vì cũng chính từ lúc đó, vị Chúa của anh ngự trị giữa hai người thường trực. Nàng dần dà cảm thấy không phải vì nàng tinh tế nên đã đọc được anh, mà chính vị Chúa của anh đang khoe khoang sức mạnh của ông ta với nàng. Mỗi lần Chris giơ tay ra dấu Thánh, Phương có cảm tưởng như vị Chúa của anh đang ngự trên đầu anh và lột truồng con chiên ngoan đạo của ông ta ra trước nàng. Thế hoá ra, nàng cũng chỉ là một con mồi của Chúa, không hơn. Ý nghĩ đó làm nàng phát khùng, vì nàng là một người hoàn toàn vô thần, dù nàng vẫn theo mẹ đi lễ chùa, vẫn theo chúng bạn đi Chùa Hương năm này qua năm khác để cầu duyên. Nhưng càng đi chùa cầu duyên, Phương càng nản vì đã hơn 30 cái xuân xanh, nàng vẫn chưa thấy Thánh Phật nào dẫn nàng đến cánh cửa tình yêu. Cho đến khi tình cờ gặp Chris lang thang trước Nhà thờ Lớn Hà Nội. Bố mẹ Chris vốn là những người truyền đạo, từng có thời gian làm việc ở Việt Nam thời chiến tranh. Đó là lí do mà sau khi các cụ qua đời, Chris muốn đến Việt Nam thăm thú. 

Sau rất nhiều đợi chờ mơ mộng, cuối cùng, Phương đã gặp được một người đàn ông khiến nàng cảm thấy thích thú, dù sau này, nàng chua chát nhận ra rằng sự thích thú ấy chỉ là một cảm giác nhất thời, khi Phương tự thoả mãn mình bằng những ước đoán dễ dàng về Chris, chỉ qua một hành động làm dấu Thánh quen thuộc của anh. Sáu tháng sau, nàng đồng ý theo Chris qua Mỹ bằng visa hôn thê sau một lần làm dấu Thánh nữa của Chris – khi anh cầu hôn nàng ngay dưới cây hoa sữa thơm nồng đầu ngõ nhà nàng. Bữa đó, hình như Chúa của Chris ngại mùi hoa sữa quá nồng nên không xuất hiện trước mắt Phương. Thế là nàng gật đầu trong hương hoa mê mị.

Sáng nay, Chris dậy sớm ôm Phương vào lòng, thầm thì vào tai nàng những lời dịu ngọt. Dù ngái ngủ, dù thừa thông minh để hiểu đằng sau những câu từ lộng lẫy Chris dành cho nàng là mong muốn trần tục gì, Phương cũng đáp trả nhiệt tình những nụ hôn của vị hôn phu. Nàng đã cố gắng thôi không ước đoán, thôi không dùng cái thứ nhạy cảm đàn bà thừa thãi của mình để điều khiển quan hệ nữa, vì nàng nhận ra, cách đó chỉ dẫn nàng đến những thất vọng. Khi bắt đầu thở hắt ra trong cuộc yêu đương nồng cháy cũng là lúc Phương cảm thấy lí trí rời bỏ nàng, mang theo toàn bộ những ám ảnh, ảo giác không mấy dễ chịu mà trí tuệ bén nhạy của nàng ngoạm lấy mọi nơi mọi lúc. Khi cực khoái, nàng cảm thấy tự do hoàn toàn – sự tự do của một con cái vừa thoả mãn bản năng, không bị ràng buộc bởi bất kì điều gì rối rắm mà lí trí, cảm xúc, đạo đức và trăm thứ hầm bà lằng quây lấy con người hàng ngày mang lại. Chính vì những giây phút tự do như thế, Phương đã quyết định nán lại bên Chris, dù nàng đã chán ngấy vị Chúa của anh.

Khốn thay, đúng lúc Phương đang bay bổng với thứ tự do tuyệt đối của nàng, Chris bỗng rên rỉ kêu lên: “Tạ ơn Chúa”. Thế là vị Chúa của Chris đã quay lại, sừng sững trước mặt Phương, tước đi thứ tự do riêng tư nhất của nàng. Phương uể oải nằm vật ra một bên, úp mặt xuống gối giấu giọt nước mắt bỏng rát vừa tràn ra khỏi mi. Những lời yêu đương Chris thì thầm bên tai nàng giờ chỉ  vang lên như tiếng cầu kinh êm ả đến phát cáu. Dù nhắm nghiền mắt, Phương vẫn thấy rõ mồn một vị Chúa của Chris ngạo nghễ nhìn nàng đắc thắng.

         “Vĩnh biệt anh! Cảm ơn anh về tất cả và xin lỗi anh vì em không thể nắm tay anh bước vào lễ đường. Em phải ra đi trước khi Chúa tước hết của em tất cả”. Đặt bức thư viết bằng những dòng chữ nghuệch ngoạc nhưng quả quyết lên bàn, Phương không đi ngay mà còn sửa bức thư sao cho ngay ngắn và lướt nhìn một lượt căn phòng quen thuộc. Bất giác, nàng nhếch miệng cười rồi dứt khoát quay người kéo va li bước ra khỏi cửa. Nàng vừa mường tượng ra vẻ mặt sững sờ đến tội nghiệp Chris khi đọc lá thư ngắn ngủn của nàng. Chắc câu đầu tiên anh thốt lên khi anh hiểu ra ý nghĩa của hai câu văn khô khốc kia sẽ là: Lạy Chúa tôi! Nghĩ đến đó, nàng quày quả đi thẳng.

Phương không hề biết rằng, trong lá thư cô không bao giờ đọc là những dòng chữ đắm say nhưng cương quyết khác hẳn thường ngày của Chris: Em yêu, hôm nay là một ngày quan trọng với anh. Anh đã quyết định sẽ bước ra khỏi thế giới của mình để đến với thế giới của em, nếu em cảm thấy không thể hoà nhập được vào thế giới của anh, không muốn biết đến sự hiện diện của Chúa Trời trong đời anh. Anh tin Đức Chúa Trời sẽ thấu hiểu cho anh, vì giờ đây, em mới là vị Chúa ngự trị trong anh. Anh yêu em. Hôm đó, anh đi gặp Cha xứ để nói về chuyện bỏ đạo.

Phương bình thản ngồi trên máy bay, thở dài nghĩ đến những chuyến đi Chùa Hương cầu duyên mùa xuân tới…

                                             Thất Tịch 2014

Khi mẹ nói KHÔNG

         Con gái yêu của mẹ, ngày hôm nay, lần đầu tiên mẹ nhận ra rằng: mẹ yếu đuối nhất trước các con – những thiên thần bé bỏng yếu ớt của mẹ. Mẹ đã nói không với con, tỏ ra cứng rắn khi chối từ một yêu sách nhỏ của con, tỏ ra kiên cường giải thích cho con hiểu trong tiếng con khóc lóc vật vã ngay giữa chốn đông người nhưng thực ra, mẹ chỉ chực khóc vì cảm thấy mình yếu đuối và bất lực.

            Con yêu, cái gói bánh nhỏ con đòi trong chợ là thứ mẹ hoàn toàn có thể thoả mãn con, dễ dàng như một cái tặc lưỡi mà mẹ đã từng đôi ba lần vô thức buột ra khi chiều theo ý muốn của con. Nhưng, hôm nay mẹ đã nói không vì mẹ nhận ra cái “mánh khoé” nhỏ của con và mẹ không muốn con trở nên quen thuộc với nó. Sau vài lần con mè nheo đòi mẹ mua bánh ở chợ, sau vài cái tặc lưỡi của mẹ vì không muốn con gây sự chú ý ở chốn đông người, con đã biết rằng, con có thể lợi dụng đám đông để đòi hỏi mẹ. Mẹ hoảng hốt nhận ra con gái mẹ bắt đầu quen với mánh khoé con tự khám phá ra bằng trí thông minh non nớt của một đứa trẻ sắp lên 4 tuổi. Mẹ nhận ra rằng, con không chỉ biết sử dụng vũ khí nước mắt mà còn biết lợi dụng đám đông để yêu sách vòi vĩnh mẹ. Điều đó, mẹ không bao giờ chấp nhận và không bao giờ cho phép được tiếp diễn! Đó là lí do hôm nay, mẹ đã nói không với con, con gái ạ!

Mẹ muốn con sử dụng trí tuệ của con để học những điều hay chứ không phải để khám phá ra những mánh khoé (rất dễ thành thói tật) chỉ nhằm mục đích thoả mãn nhu cầu của bản thân. Mẹ muốn con hiểu rằng, cái gì cũng có giới hạn, ngay cả những đòi hỏi có vẻ như sơ đẳng của một đứa trẻ đang tập lớn như con. Mẹ hiếm khi nói không với con khi con đòi chơi thêm ở công viên mấy phút, dù cả nhà có thể ăn cơm tối trễ hơn một chút. Mẹ cũng không mấy khi nói không với con khi con đòi đọc thêm một vài cuốn sách trước giờ đi ngủ, tuy có thể đã quá giờ đi ngủ rồi. Dù vậy, mẹ muốn con nhận ra và ý thức mạnh mẽ về sự tồn tại của khước từ. Mẹ muốn con biết, có những thứ hiện diện ngay trong tầm tay nhưng không phải cứ đòi là có. Mẹ muốn con chấp nhận rằng, càng lớn, con sẽ càng phải nghe nhiều lời từ chối, không phải chỉ từ cha mẹ mà còn từ rất nhiều người xung quanh. Đời hiếm lắm những chiều chuộng vuốt ve, những cái gật đầu đồng ý vô tư nhưng lại rất sẵn những cái lắc đầu lạnh lùng và câu chối từ quen thuộc: Không! Đấy là chưa kể, đời nhiều khi còn ném vào ta những từ khước cay nghiệt và xú khắm hơn cái lắc đầu và từ không nhiều lần, con ạ! Mẹ muốn con làm quen với từ không để mai này ra đời, con sẽ bình thản đối mặt những từ khước đa phần là vô lí của nó. Khi bố mẹ chối từ con, chúng ta luôn tìm cách giải thích cho con hiểu lí do của việc đó. Còn đời ấy mà, nó không sẵn câu trả lời, vô cùng hiếm nguyên do hoặc có chăng thì chỉ là lí do lí trấu không hề thực chất. Đời lại càng không đủ kiên nhẫn để giải thích cho con điều gì đâu con ạ. Rất thường xuyên, đời chỉ táng vào ta lời từ khước, thế thôi! Nó bỏ mặc ta trơ trọi một mình với bãi chiến trường thất vọng, đau đớn, mệt nhọc, hoài nghi…, buộc ta phải gượng đứng dậy tự tìm lấy câu trả lời cho vô số câu hỏi mà nó quăng ra vô tội vạ. Mẹ không dám mong con mẹ sẽ không bị đời từ chối bất kì điều gì, vì đó là điều không tưởng. Nhưng mẹ mong, mai này, các con của mẹ sẽ đủ bản lĩnh và sức mạnh nội tâm để đối diện với những chối từ, ngoảnh mặt, phủi tay; sẽ đủ tri thức và trí tuệ để thu vén đời sống giữa ngổn ngang những câu hỏi oái oăm đời bày sẵn. Vì thế, mẹ đã nói không với con hôm nay và sẽ còn tiếp tục nói không với các con ở nhiều trường hợp nữa trong tương lai, cho đến khi con đủ trưởng thành để tự nhiệm với bản thân mình, để tự trả lời những câu hỏi rối rắm hơn cái câu hỏi Có – không đơn giản mà con đang tập hỏi.

Và cuối cùng, mẹ muốn con thấm thía rằng, đám đông không phải/ không nên/ không được phép là phương tiện của đời con. Đám đông nhộn nhạo ấy không hiểu gì con đâu, dù họ có thể tỏ vẻ thông cảm với con. Đám đông a dua ấy không giúp gì con đâu, dù họ có nói với con vài lời tội nghiệp hay gợi ý vu vơ cho mẹ cách làm con nín khóc. Đám đông nông cạn và hời hợt ấy tuyệt đối không quan tâm đến con quá lâu đâu, dù con có gào khóc giãy giụa suốt mấy chục phút đồng hồ ngay trước mắt họ. Thế nên, con đừng bao giờ nghĩ đến chuyện lấy đám đông làm phương tiện hay cứu cánh cho đời con.

Hôm nay, trí thông minh non nớt của con đã nhầm khi hòng lấy đám đông để vòi vĩnh mẹ. Mẹ không sợ đám đông, con ạ. Họ làm sao hiểu được chuyện riêng giữa mẹ con mình. Vì vậy, suốt mấy chục phút con gào thét lôi kéo mẹ quay lại quầy bánh kẹo để mua thứ con muốn, mẹ đã kiên định níu con đứng lại, nói chuyện và tìm mọi cách làm con dịu lại ngay trước mọi cặp mắt đổ dồn về phía mẹ con mình, trong đó, có không ít cái nhìn khó chịu. Có một bà đã không chịu được phải chạy ra yêu cầu mẹ bế con lên, rồi lạnh lùng nói “cảm ơn” khi thấy mẹ bế con lên ngay sau đó. Bà ấy tưởng mẹ làm theo yêu cầu của bà ấy mà không biết rằng, trước cả khi bà ấy nói, mẹ đã nhiều lần cố gắng ôm con vào lòng nhưng bất lực vì sự giãy đạp của con. Mẹ ném trả một cái nhìn sắc lạnh cho bà ấy, không mong bà ấy hiểu mẹ. Mẹ cũng chẳng có thời gian giải thích với bà ta vì điều duy nhất mẹ quan tâm lúc ấy là con. Vài ba người khác đi qua nhìn mẹ ái ngại, nhìn con lắc đầu. Một người đàn ông đi qua nhìn thẳng vào mắt mẹ, giơ tay làm dấu “thump up”, cười cảm thông và bảo rằng: “We are all with you”. Mẹ nhìn anh ta biết ơn, nhưng cũng không định bày tỏ gì thêm, vì mẹ biết rằng người đàn ông đó cũng không hiểu con đâu. Mẹ biết con gái mẹ rất ngoan và hiếm khi mất kiểm soát đến độ như vậy. Chỉ là vì hôm nay con không ngủ trưa ở trường, con mệt sẵn nên dễ dàng cáu bẳn. Chỉ là vì mẹ đã từng tặc lưỡi vài lần chiều chuộng con nên con chưa chấp nhận được việc bị chối từ trong cùng một việc mà trước đó mấy hôm, mẹ vừa thoả mãn con. Chính mẹ đã làm con bối rối trước hành động không nhất quán của mình. Đó là lỗi của mẹ.

Con có thấy không, rằng những người ngoài kia không hiểu gì về mẹ con mình. Chính vì thế mà mẹ không bao giờ cho phép họ xen vào chuyện riêng của mẹ, và mẹ hứa với con rằng, mẹ sẽ tìm mọi cách để bảo vệ con và cuộc sống của con trước sự hung hăng tàn nhẫn và kể cả sự nuông chiều hời hợt của đám đông. Mai này, con sẽ phải đối diện thường xuyên với họ, đám đông ngoài kia. Hãy nhớ lời mẹ, đừng bao giờ choáng ngợp trước họ, bất kể họ định đẩy con lên đỉnh cao hay kéo dìm con xuống vực. Hãy bình thản sống với những giá trị con tự xây đắp cho riêng mình – những điều mà không mấy người trong đám đông ấy có thể hiểu được.

Con yêu, hôm nay, lúc nhìn con giãy giụa thét gào lạc cả giọng, đầu tóc bết mồ hôi, dù mẹ vẫn kiên định nói không nhưng lòng mẹ đau đớn quá! Mẹ chực khóc vì cảm thấy cô đơn và bất lực khi đã làm đủ mọi cách mà con không bình tĩnh lại. Cuối cùng, mẹ cũng cố gắng bế được con về nhà, vừa ôm chặt con giãy giụa trong tay, vừa đẩy xe cho thằng cu Muống. Trên đường về, nước mắt mẹ tuôn như mưa. Con đã sững lại một thoáng khi thấy mẹ im bặt, mím môi không nói gì thêm. Con đã ngạc nhiên thấy nước mắt chan hoà trên mặt mẹ. Rồi con lại tiếp tục khóc lóc, giãy đạp, cào cấu khắp cổ, tay, mặt mẹ. Mẹ không khóc vì những vết xước con để lại trên da thịt mẹ. Mẹ khóc vì thương con và thấy mình yếu đuối làm sao.

Cũng như mấy hôm trước, mẹ đã đau thắt lòng đứng nán lại ngoài cổng trường nghe em trai con - thằng cu Muống khóc khản tiếng. Hôm đó, nó đòi tụt khỏi xe đẩy để tự đi bộ đến trường và mẹ không có lí do gì để từ chối đòi hỏi chính đáng được tập làm người lớn của em. Mẹ chỉ bảo em lúc nào mẹ yêu cầu nắm tay mẹ thì em phải nghe lời. Thế mà lúc sang đường, nó dứt khỏi tay mẹ chạy băng băng liều lĩnh. Mẹ vừa phải đẩy xe cho con, vừa níu em không được, đành phải giằng co với nó để bế nó qua đường rồi đặt nó lại vào xe. Cu Muống gào khóc suốt quãng đường đi và suốt nửa tiếng đầu tiên ở trường học. Mẹ đã ở lại trường cố gắng dỗ dành em nhưng không được, các cô giáo bảo mẹ nên đi về. Ra khỏi cổng trường, mẹ cứ đứng thập thò nghe ngóng động tĩnh mãi, nước mắt trào ra khi nghe em con tiếp tục gào nấc nghẹn ngào. Từ hôm đó, mẹ đã biết rằng, mẹ cần cứng cỏi hơn nữa để có thể bảo vệ các con, để kiên quyết nói không với những hiểm nguy đang rình rập xung quanh các con - kho báu của mẹ. 

Con gái ơi, mẹ muốn con biết rằng, để nói không với các con, thật khó! Mẹ đang phải học từng ngày để làm cái điều không dễ dàng ấy, vì tương lai của các con. Nhưng con nhớ nhé, mẹ sẽ không bao giờ từ khước, nếu các con muốn một vòng tay, một cái ôm và những nụ hôn. Mẹ sẽ không bao giờ từ khước nếu các con muốn được lắng nghe và chia sẻ. Mẹ sẽ không bao giờ từ khước nếu các con cần một bờ vai, bất kì lúc nào, bất kể chuyện gì xảy ra. Mẹ sẽ luôn ở đây chờ các con, với tình yêu vô điều kiện.

Giờ đã là 5 giờ sáng, các con đang say ngủ, còn mẹ vẫn thao thức vì chuyện đã xảy ra hôm nay. Mẹ biết rằng sáng mai thức dậy, cô con gái bướng bỉnh của mẹ sẽ lại vui vẻ và quên hẳn chuyện hôm nay. Đời con sẽ là những ngày tươi vui bất tận (mẹ cầu mong!) và con không cần phải nhớ những thất vọng nhỏ nhặt này làm gì. Nhưng mẹ thì mẹ nhớ, vì mẹ biết mẹ không thể suốt đời bên con. Mẹ muốn giữ từng khoảnh khắc cùng con, dù buồn hay vui nên mẹ viết. Con cứ tận hưởng đời sống đi con yêu, có mẹ đây rồi, mẹ sẽ cặm cụi ghi lại những ngày tháng của các con. Mai này gió bụi cuốn đi hết, thì vẫn còn những dòng chữ này, dành riêng cho các con yêu của mẹ.

"Mười hai năm nô lệ" - ánh sáng tâm hồn dưới lằn roi kí ức

Cuối năm 2013, bộ phim Mười hai năm nô lệ của đạo diễn Steve MacQueen được công chiếu tại Mỹ và nhanh chóng gây được tiếng vang lớn. Phần đông khán giả Mỹ - bằng những xúc động mạnh mẽ được khơi lên từ những thước phim đắt giá đã nhận định ngay rằng bộ phim này chắc chắn sẽ đoạt giải Oscar mà không cần đến bất kì kinh nghiệm chuyên môn nào về phim ảnh. Quả nhiên, sức lay động của bộ phim đã giúp nó giành được giải thưởng cao quý nhất: Giải Oscar cho phim xuất sắc nhất. Xúc cảm vẫn là yếu tố hàng đầu trong mọi đánh giá về nghệ thuật, hay nói đúng hơn, nó là yếu tố vượt ra ngoài mọi khung điểm chuyên môn, bao trùm lên toàn bộ các yếu tố mang tính kĩ thuật. Vậy, điều gì đã khiến cho bộ phim có thể chạm đến trái tim của hàng triệu người xem, đã khiến nước mắt phải rơi trên những khoé mi khô khan nhất?

    Tôi - người đã nấc nghẹn suốt hơn hai giờ đồng hồ xem phim có thể dựa vào chút mẫn cảm tự nhiên mà đồ rằng: đó là vì những dòng chữ đầu tiên trên màn hình: bộ phim dựa trên câu chuyện có thật của một người nô lệ - Solomon Northup. Không có gì thuyết phục ta hơn sự thực. Và dĩ nhiên, không có gì lay động tâm tư ta hơn một câu chuyện có thật từ một đồng loại khổ đau. Đó cũng là lí do mà tôi vẫn tiếp tục tìm đến cuốn tự truyện của người nô lệ Solomon Northup, hầu mong được gần gũi hơn một linh hồn sầu khổ tội nghiệp - người đã bị đánh cắp tự do và bị biến thành thân nô lệ cả quãng đời 12 năm.

    Lẽ thường, những người yêu sách vẫn thường thất vọng với những cuốn phim chuyển thể từ sách. Đơn giản là bởi trong khi sách mở ra bao la những tưởng tượng và hồi âm mang tính cá biệt của từng độc giả thì phim dường như lại đóng khuôn cảm xúc của người xem vào một lựa chọn thể hiện. Trong trường hợp của Mười hai năm nô lệ, tôi không muốn đặt ra bất kì so sánh nào giữa truyện và phim, bởi lẽ, bộ phim đã thực sự gây dựng được một không khí quánh đặc bất công của chế độ nô lệ, với những cảnh quay đặc tả và ám gợi. Ở đó, ta đã gặp một lựa chọn thể hiện xuất sắc của đạo diễn. Tuy nhiên, tính chất tự truyện của cuốn Mười hai năm nô lệ vẫn gây hấp dẫn cho bất kì ai muốn đến gần hơn nữa với sự thực. Cuốn sách là lời tự sự bằng những dòng hoài niệm của chính người nô lệ Solomon Northup. Những hồi ức kinh hoàng, tủi nhục của đời nô lệ được viết ra bằng chính máu và nước mắt của người kể và người cầm bút một mặt khiến ta thấm thía hơn sự thực đắng cay của một số phận, mặt khác, vẫn chừa lại những khoảng trống giữa dòng để trí tưởng tượng và cảm xúc của độc giả có cơ hội thăng hoa trong đồng điệu. Những khoảng mở quý giá dành riêng cho độc giả như thế, chúng ta không thể tìm thấy ở nghệ thuật điện ảnh - nơi bắt buộc ta phải chú tâm vào diễn biến câu chuyện theo từng cú máy, từng khoảnh khắc phim.

    Cuốn tự truyện là lời kể điềm đạm và giản dị của Solomon Northup về quãng đời mười hai năm nô lệ của ông - dưới cái tên cụt lủn không họ không nguồn - Platt. Nội cái tên cộc lốc mà bọn buôn người đã sỗ sàng dúi vào Solomon nhằm lấp liếm cái tên họ Solomon Northup có nguồn cơn căn cớ hẳn hoi của ông đã nói lên rất nhiều điều về chế độ nô lệ. Cái tên cộc như tên gọi một con vật không hơn. Cái tên trơ trọi nhõn một âm như ép buộc người ta cắt đứt hết mọi ràng buộc với thế giới con người và những quan hệ tự nhiên của con người: gia đình, cha mẹ, vợ chồng, con cái. Cái tên cô độc bơ vơ phải nhận gạo đã nói lên thực tế khắc nghiệt rằng, kiếp nô lệ không cho phép sở hữu bất kì cái gì, kể cả cái tên. Những người nô lệ bị bóc lột đến tận cùng xương tuỷ và tinh thần, bị dứt lìa khỏi mọi ràng buộc xã hội, bị lột truồng nồng nỗng mọi sở hữu tinh thần dưới con mắt soi mói kiếm chác của bọn chủ nô. Có lẽ ý thức về tất cả những điều đó, con người từng hưởng thụ tự do - Solomon đã kiên quyết chối từ cái tên Platt cho đến khi ngộ ra, ông đã bị đẩy xuống một thế giới khác - ở đó, phản kháng đồng nghĩa với đòn roi.

    Câu chuyện tưởng như là đơn tuyến với nhân vật chính là người kể chuyện và một kết cấu sáng rõ có đầu có đuôi, nhưng kì thực, cuốn tự truyện ấy đã mở ra bao nhiêu trang đời khác nhau với tính chất đa tuyến phức tạp như thực tế cuộc đời. Những mảnh đời nô lệ - những người đã chia sẻ một quãng sống đau đớn nào đó cùng Platt - là những mảnh đời dạt trôi vô định. Dù người kể chuyện đã cố gắng theo sát, quán xuyến một số mảnh đời bằng kí ức, tin đồn để mô tả sao cho trọn vẹn, nhưng còn vô số những cái tên chỉ được nhắc đến dăm ba lần rồi mất hút trong điệp trùng những chữ nghĩa khổ đau, điệp trùng máu và nước mắt. Người mẹ nô lệ khốn khổ Eliza cuối cùng đã chết mỏi mòn trong nhớ thương hai đứa con thơ dại, nhưng còn chúng - cậu bé Randall nhanh nhẹn và cô bé Emily xinh đẹp kia đã sống đời nô lệ ra sao sau khi bị dứt lìa khỏi mẹ? Cô nô lệ tươi tắn Patsey bị dập vùi không thương tiếc bởi lão chủ nô dâm đãng và bà vợ ghen tuông rồi đã gánh tiếp đòn roi thế nào khi không có Solomon ở bên đỡ đần? Đời họ rồi đi về đâu, Solomon không biết và cũng chẳng ai hay biết? Lịch sử cũng chỉ nhắc nhớ họ bằng cái tên chung khốn mạt của thời đại khốn mạt ấy: người nô lệ. 

     

    Mạch truyện đi theo dòng thời gian tuần tự giản dị: trước - sau nhưng vẫn có những nếp gấp khó cưỡng của những cú ngoái lại quá khứ và những khúc quanh bởi những pha đón bắt thì tương lai. Những ngoái lại và đón bắt ấy diễn ra tự nhiên bởi những nguyên do xúc cảm của người kể chuyện chứ không hề là trò tiểu xảo viết lách. Bởi lẽ, cuốn sách được viết theo thể loại tự truyện nên bản thân câu chuyện đã là cả một sự ngoái lại bằng hoài niệm và kí ức. Trong trường ngoái lại ấy, với những thảng thốt kinh hoàng khi nhận ra mình bị bắt cóc, với những phẫn nộ, ai oán khi bị rơi vào tay những kẻ chủ nô tàn độc, với những ấp iu hy vọng và vô số những cảm xúc khác, người viết khó có thể nén nỗi xúc động để câu chuyện tự diễn biến mà không có bất kì can thiệp xúc cảm nào. Nhưng cũng nhờ vào lối kể tự nhiên, chân thật ấy, Solomon đã khiến độc giả được gần gũi hơn và cảm thấy mến mộ con người ông. Ngay trong những trang đời đau đớn nhất, Solomon cũng không để người đọc phải tụt xuống hố thẳm của tuyệt vọng (như ông đã từng) bằng lối kể đón bắt tương lai. Đâu đó, trong những nỗi khổ đau cùng cực, ta vẫn thấy lấp lánh ánh sáng tự do, tình yêu công lí và đức tin vào Chúa Trời. Có lẽ những điều đó đã nâng đỡ Solomon trong quãng đời tăm tối nhất của ông cho nên, trên trang viết, ánh sáng của những sức mạnh tinh thần ấy lại soi rọi từng con chữ, nâng đỡ chính những linh hồn độc giả đang mò mẫm sống lại quãng sống cực nhọc của ông. Đọc Mười hai năm nô lệ, người đọc không chỉ đồng cảm với một kiếp ngựa trâu mà hơn thế, còn cảm thấy được kiếp người ấy hiến dâng cho mình một bài học lớn về đức tin và lòng hướng Thiện, nỗi khao khát tự do.

     Trong những lời kể thành thực và cảm động của mình, Solomon đã vẽ nên bức hoạ chi tiết về chân dung người nô lệ - những người làm bạn với đòn roi, ốm đói và kiệt sức nhưng vẫn không thôi khao khát tự do, không thôi nung nấu ý định chạy trốn và giấc mơ được sống ở nơi thiên đường không nô lệ Bắc Mỹ. Cũng trong những lời kể ấy, ông đã vẽ nên chân dung những gã chủ nô với những đường nét không đồng nhất, bởi có người chủ nô được ông kính mến chân thành, có người chủ nô ông khinh ghét cùng cực. Điều đó càng cho thấy, Solomon đã hoàn toàn để trái tim dẫn dắt những hồi ức của mình. Không phải vì là một nạn nhân của chế độ nô lệ hà khắc mà ông gộp tất cả bọn chủ nô vào một rọ độc ác. Ông kể về những người chủ tốt của mình với một cái nhìn chiêu tuyết, vì ông tin rằng, nếu họ sống trong một môi trường khác, Thiện tính của họ sẽ được phát huy.

    Dù câu chuyện được viết nên khi Solomon đã trở lại làm người tự do, nhưng những lằn roi nô lệ vẫn hằn lên trên từng trang viết, ám ảnh khôn nguôi. Khi mô tả khoảng cách không gian, tác giả dùng hình ảnh roi da làm định lượng: “Xưởng dệt mà chúng tôi đang xây cất nằm giữa một vườn cây ăn quả cách dinh cơ Chapin, còn gọi là “nhà lớn”, vài sải roi da” (trang 97) Có lẽ, chính ông cũng không ý thức được những lằn roi ấy đã ăn sâu vào tiềm thức của chính mình. Và dù may mắn thoát khỏi vòng nô lệ, dù được quay trở về với gia đình sau mười hai năm sức cùng lực kiệt trên những cánh đồng bông, cánh đồng mía, dưới làn mưa roi tàn bạo, dù vẫn nuôi trong lòng ánh sáng của công lí, lẽ phải và tự do nhưng trong thẳm sâu người nô lệ ấy vẫn nhức nhối nỗi đau chung cho kiếp sống bất hạnh của đồng loại mình. Tôi tin những giấy tờ, văn tự mà Solomon trưng ra trong cuốn sách không chỉ nhằm xác thực những thông tin trong cuốn tự truyện mà còn bởi sự thôi thúc chứng minh bằng chứng tự do của chính ông - người đã bị biến thành “động sản” của đồng loại chỉ sau một đêm bị cướp sạch giấy tờ. Những giấy tờ ấy với tôi cũng là những vết hằn của đời nô lệ.

    Với Mười hai năm nô lệ, có lẽ không có cách nào tốt hơn là đọc và tự chiêm nghiệm. Có thể bạn cho rằng, chế độ nô lệ đã lùi xa, câu chuyện của một người nô lệ thì có gì đáng kể? Nhưng bạn ạ, đọc đi rồi sẽ thấy, biết đâu, bạn cũng đang tự nô lệ hoá chính mình trong công việc bộn bề, trong những trò vô bổ hay sự biếng nhác của tâm hồn, dưới một bầu trời tự do hiển nhiên không phải trả giá. Hãy đọc chuyện đời của một người nô lệ, để biết yêu hơn thứ tự do mà bạn đang có, hơn thế, để biết tận hưởng đến cùng hương vị của tự do. 

(Bài đã đăng ở:
http://vannghetre.com.vn/vi/tin-anh-slide.nd197/muoi-hai-nam-no-le---anh-sang-tam-hon--duoi-nhung-lan-roi-ki-uc.i789.html )

Daddy thật, Daddy giả

Tớ với cu Muống thích chơi với Daddy lắm, nhưng Daddy thì bận ơi là bận. Không biết cái việc là cái gì mà nó cứ được đi chơi với Daddy suốt, còn tớ với cu Muống thì không. Sau nhiều lần năn nỉ Daddy đừng đi với cái việc nữa mà không được, tớ với cu Muống bèn nghĩ ra một cách để có thể vẫn chơi được với Daddy khi Daddy đi ra ngoài với cái đứa khỉ gió tên là việc nào đó.

            Chúng tớ giả vờ là có một Daddy không bận với cái việc, lúc nào chúng tớ gọi cũng sẵn sàng đáp ứng. Thế là đi học về, tớ sai thằng cu Muống cầm cái điện thoại đồ chơi gọi điện cho Daddy, trong khi tớ bận mở leap top (cái laptop giả vờ của chúng tớ) để nói chuyện qua Skype với Daddy. Daddy giả vờ rất đa năng, cùng lúc vừa nói chuyện điện thoại với cu Muống lại vừa tâm tình qua Skype với tớ. Thằng cu Muống chưa biết cách nói chuyện qua điện thoại nên nó cứ giả vờ tí toáy bấm bấm cái phone rồi bảo: Hello Daddy. Ừmmmm, bye bye! Rồi nó cúp máy cái rụp. Có mỗi thế mà nó gọi đi gọi lại cả chục lần không chán. Daddy chắc là vừa đi với cái việc vừa hắt hơi liên tục.

            Tớ thì biết rõ tớ muốn gì ở Daddy nên cứ mở leap top ra là tớ hỏi: Daddy à, đi shopping nhé! Ok, đợi con đi giày rồi sẽ gặp Daddy sau. Bye bye. Mẹo của tớ là nếu muốn cái gì đó, cố gắng yêu sách thật nhanh trước khi Daddy hay Mommy kịp suy nghĩ và từ chối. Tớ cứ cho là Daddy đồng ý với đề nghị đi shopping của tớ rồi nên tớ giả vờ xỏ giày, xách giỏ đi loăng quăng trong nhà. Thấy Mommy ngồi quan sát, tớ bèn tạt qua chỗ bạn ý ngồi, nói nhỏ: Con đang giả vờ đi shopping với Daddy, giả vờ đây là cái cửa nhé, Mommy nhé! À, Daddy về để đi shopping với con đấy, Mommy cho con mở cửa nhé! Mommy gật gù, con gái ngoan, cửa giả vờ nhưng cũng xin phép mẹ đàng hoàng. Tớ nhớ lời Mommy dặn, không được tự tiện mở cửa khi có người bấm chuông. Cái cửa giả vờ, cái chuông cũng giả vờ nhưng nếu tớ xin phép Mommy để mở thì nó chả khác gì cái cửa thật.

            Đúng lúc tớ đang đon đả mở cái cửa giả vờ cho Daddy giả vờ thì thằng cu Muống bỗng nhiên chạy như bay ra cửa, miệng reo lên: Daddy, Daddy! Nghe thấy thế , tớ ngoảnh ra nhìn cu Muống cười: Không phải bố kia, đồ bờm, bố giả vờ ở cửa giả vờ này cơ mà. Thằng cu Muống vẫn hớn hở reo hò chờ ở cửa, rồi Daddy thật mở cửa bước vào nhà thật. Tớ bất ngờ quá, reo lên: Ôi, Daddy, có một Daddy nữa cũng vừa về nhà cho con đi shopping. Daddy trố mắt ngạc nhiên: Daddy nào nữa? Tớ khoái chí bảo: Daddy giả vờ. Lúc nào Daddy đi làm, đi tập thể dục thì có Daddy giả vờ ở nhà chơi với con và em. Đây này, Daddy có muốn gặp Daddy giả vờ không? Nói rồi không đợi Daddy gật đầu, tớ xăng xái kéo tay Daddy xăm xăm bước ra cửa giả vờ, chỉ vào không khí bảo: Đây này! Rồi tớ xắm nắm mở com-miu-tờ của tớ ra, chỉ vào cái màn hình có con gấu nhảy nhót bảo: Đây nữa này, Daddy giả vờ đấy, con gọi Daddy giả vờ đến bằng com-miu-tờ của con đấy! Daddy tự nhiên buồn xo, chắc là bạn ấy ghen với Daddy giả vờ.

            Daddy chùng giọng hỏi: Thế con thích Daddy giả vờ à? Tớ gật đầu cười hớn: dạ, con thích Daddy giả vờ của con. Daddy nhăn nhó hỏi: Thế Daddy giả vờ có giống Daddy thật không? Tớ thật thà bảo luôn: Không giống, 2 người khác nhau. Daddy mặt có vẻ muốn khóc, hỏi tiếp: Thế con yêu Daddy thật hay Daddy giả vờ? Tớ nói một hơi không lưỡng lự: con yêu cả hai. Lúc Daddy ở nhà, con sẽ yêu Daddy, lúc Daddy đi làm, con sẽ chơi với Daddy giả vờ và yêu Daddy giả vờ.  Thấy Daddy mặt buồn xo, ngồi thõng vai trông rất thương, tớ bèn chạy lại ôm choàng lấy bạn ấy bảo: Daddy, con yêu Daddy nhiều lắm! Rồi tớ hôn chụt chụt vào má của bạn í. Bình thường thì chỉ cần tớ hôn một cái là bạn ấy cười ngay, nhưng có vẻ như cơn ghen tuông của bạn ấy với Daddy giả vờ  là cực kì nghiêm trọng, thế nên sau cái hôn đánh chụt của tớ, mặt bạn ấy vẫn buồn thảm thương. Tớ áy náy quá, đánh bạo hỏi: Daddy muốn một cái hôn ướt không? Bạn trợn mắt lên hỏi: Con học ở đâu ra đấy? Bố cấm nhé! Không được hôn ướt với ai hết, rõ chưa?

            Thế là tớ từ chỗ đang an ủi bạn ấy lại trở thành người cần được an ủi. Daddy giả vờ thì không bao giờ mắng tớ đâu, vì tất nhiên tớ chả bao giờ cho phép trí tưởng tượng của mình nghĩ ra những thứ tớ không thích! Nhưng dù thế nào, tớ vẫn yêu Daddy thật hơn Daddy giả vờ, vì lúc tớ khóc, bạn ấy sẽ ôm tớ và hôn tớ được!

Ảnh: Đi đâu tớ cũng kè kè điện thoại với com-miu-tơ để còn liên lạc với Daddy giả vờ!